FDI đổi tiêu chí, khu công nghiệp phải chuyển mình thành hệ sinh thái

Tại Diễn đàn Kết nối Đầu tư Hệ sinh thái Công nghiệp Việt Nam - VIPFA Industrial Connect 2026 do Liên Chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA) tổ chức mới đây, câu chuyện thu hút FDI được đặt trong một cách tiếp cận mới: cạnh tranh không còn chỉ nằm ở việc có đất, có hạ tầng hay ưu đãi, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng hình thành một hệ sinh thái đủ sức đáp ứng yêu cầu của các dòng vốn mới.

Nhà đầu tư không chỉ chọn đất

Theo TS. Phan Hữu Thắng, Chủ tịch VIPFA, sau gần 40 năm mở cửa thu hút FDI, nguồn vốn này tiếp tục có vai trò quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Tuy nhiên, FDI trong giai đoạn mới cần được nhìn không chỉ dưới góc độ quy mô vốn mà còn ở công nghệ, năng suất, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực, liên kết doanh nghiệp, giá trị gia tăng, phát triển xanh và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với sự thay đổi của dòng vốn là sự thay đổi của mô hình khu công nghiệp. Theo ông Thắng, nếu trước đây khu công nghiệp chủ yếu được nhìn nhận là nơi có đất công nghiệp, hạ tầng và nhà máy, thì khu công nghiệp thế hệ mới cần hướng tới hạ tầng xanh, năng lượng sạch, logistics thông minh, dữ liệu, dịch vụ tài chính, công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), nhân lực và hệ thống nhà cung ứng.

Đặc biệt, với các dự án công nghệ cao, bán dẫn, điện tử, cơ khí chính xác, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp xanh và các ngành công nghiệp mới, chất lượng khu công nghiệp ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong lựa chọn địa điểm đầu tư.

“Nhà đầu tư không chỉ chọn đất, chọn ưu đãi hay nhân công mà họ chọn nơi có hệ sinh thái công nghiệp”, TS. Phan Hữu Thắng nhấn mạnh.

Từ góc độ thực tế phát triển khu công nghiệp, bà Nguyễn Ngọc Lan, Tổng Giám đốc Khu công nghiệp Sông Lô II – Phú Thọ, cho biết yêu cầu của doanh nghiệp FDI đối với các chủ đầu tư hạ tầng đang thay đổi.

Nếu trước đây nhà đầu tư quan tâm nhiều đến giá thuê đất, giá nhân công và quỹ đất sạch, thì hiện nay việc lựa chọn địa điểm còn gắn với môi trường đầu tư của địa phương, bên cạnh các yêu cầu về giá cả và hạ tầng.

Như vậy, bài toán của các khu công nghiệp không còn dừng ở việc chuẩn bị quỹ đất và hạ tầng. Khả năng đồng hành, hỗ trợ nhà đầu tư trong quá trình tìm hiểu và triển khai dự án cũng trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Từ cung cấp hạ tầng đến cung cấp hệ sinh thái

Theo ông Trương Minh, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, cạnh tranh thu hút đầu tư hiện nay ngày càng gắn với tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, yêu cầu về an ninh năng lượng, nguồn nhân lực và khả năng chống chịu của chuỗi sản xuất.

Từ thực tế này, ông Trương Minh chỉ ra ba vấn đề.

Thứ nhất, cạnh tranh thu hút FDI đang chuyển từ lợi thế đơn lẻ sang năng lực của cả hệ sinh thái. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào một khu đất hay một mức ưu đãi mà đánh giá đồng thời hạ tầng khu công nghiệp, điện và năng lượng, logistics, nguồn nhân lực, thủ tục hành chính, dịch vụ tài chính - ngân hàng, khả năng tìm kiếm nhà cung cấp, dịch vụ pháp lý và sự đồng hành của chính quyền địa phương.

Thứ hai, khu công nghiệp cần chuyển từ cung cấp hạ tầng sang cung cấp một nền tảng dịch vụ đầu tư. Theo đó, khu công nghiệp có thể trở thành đầu mối kết nối nhà đầu tư với doanh nghiệp hỗ trợ, ngân hàng, logistics, nhân lực, công nghệ, năng lượng và các dịch vụ chuyên nghiệp.

Thứ ba, cần nâng cao mức độ liên kết và lan tỏa giữa khu vực FDI với doanh nghiệp Việt Nam. Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư nước ngoài, ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững; đồng thời tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở góc độ kết nối, ông Hoàng Trung Hiếu, Phó Giám đốc Phụ trách Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), cho rằng nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến toàn bộ hệ sinh thái, từ địa điểm, nhân lực, công nghệ, năng lượng, tài chính, logistics đến mạng lưới nhà cung cấp và các dịch vụ hỗ trợ trong suốt quá trình triển khai dự án.

Theo ông Hiếu, hoạt động Business Matching và Networking sau diễn đàn là cơ hội để các bên tiếp tục trao đổi trực tiếp, nhận diện nhu cầu và mở ra những cuộc làm việc cụ thể.

Trong khi đó, ông Lê Hữu Quang Huy, Phó Chủ tịch VIPFA, cho biết sau chương trình, VIPFA và đơn vị thành viên DVL IPT sẽ tiếp tục tiếp nhận nhu cầu tại VIPFA Connection & Business Matching Hub, tổ chức các cuộc gặp 1:1 và kết nối những nhu cầu chưa thể xử lý ngay tại sự kiện.

Mục tiêu, theo ông Huy, không chỉ là tạo ra những cuộc gặp tại một sự kiện mà hướng tới kết nối đúng nhu cầu, từ đó biến các cuộc gặp thành cơ hội đầu tư và kinh doanh cụ thể.

Từ những trao đổi tại diễn đàn, yêu cầu đặt ra đối với hệ sinh thái công nghiệp Việt Nam đang dịch chuyển khá rõ: từ thu hút nhà đầu tư bằng những lợi thế riêng lẻ sang khả năng cung cấp một hệ sinh thái có thể đáp ứng đồng thời nhiều nhu cầu của dự án. Khi đó, khu công nghiệp không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi kết nối giữa FDI, tài chính, công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam và chuỗi cung ứng.