Phó Thủ tướng Thường trực chỉ rõ những điểm nghẽn của logistics Việt Nam

Chi phí vẫn là điểm nghẽn lớn

Tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 diễn ra ngày 7/11 ở tại Gia Lai, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, đầu tư cho logistics chính là đầu tư cho năng lực phát triển của đất nước, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người lao động và nhân dân.

Theo đó, logistics là ngành dịch vụ thiết yếu, bảo đảm lưu thông hàng hóa, tăng cường kết nối các khâu trong chuỗi cung ứng, gắn sản xuất với tiêu dùng, thị trường trong nước với thị trường quốc tế.

Khi logistics thông suốt, hiệu quả giúp giảm chi phí, thúc đẩy sản xuất, mở rộng xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng, tính tự chủ của nền kinh tế.

Ngành logistics Việt Nam đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng khoảng 14-16%/năm, đóng góp khoảng 4,5-5% GDP. Đáng chú ý, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD (đạt 1.010,55 tỷ USD), riêng tháng 10 xuất siêu lớn đạt 7,31 tỷ USD.

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tăng 14,7%; vận tải hành khách và vận tải hàng hóa tăng lần lượt 16,7%, 15,5% về vận chuyển. "Quy mô này cho thấy nhu cầu ngày càng lớn với đối với dịch vụ logistics…", Phó Thủ tướng Thường trực cho hay.

Dù vậy, Phó Thủ tướng Thường trực nhìn nhận, năng lực logistics còn chưa theo kịp yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Cụ thể, chi phí logistics hiện tương đương 16-17% GDP, cao hơn đáng kể so với mức bình quân thế giới khoảng 10-12%. Hàng hóa còn mất nhiều thời gian tại các điểm giao nhận, chuyển tiếp, kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc kết nối giữa vùng sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm logistics với cảng, ga, cửa khẩu chưa đồng bộ; dịch vụ vận tải, kho bãi, giao nhận chưa liên kết chặt chẽ.

Doanh nghiệp Việt Nam chưa nắm giữ thị phần tương xứng với tiềm năng và quy mô thị trường; khả năng cung cấp dịch vụ tích hợp, tham gia mạng lưới quốc tế và các khâu có giá trị gia tăng cao còn yếu; chưa có nhiều doanh nghiệp đủ sức tổ chức, dẫn dắt chuỗi cung ứng và phục vụ các khách hàng lớn.

Ông Nguyễn Xuân Thảo, Giám đốc Logistics Tập đoàn Gemadept nêu quan điểm, chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao. Mục tiêu đặt ra là đưa tỷ lệ này giảm xuống còn 12-15% trong giai đoạn tới. "Điều này đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả kết nối, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và năng lực logistics quốc gia", ông nói.

Còn theo GS.TS. Thomas Sim, Chủ tịch Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận (FIATA), theo cách tiếp cận truyền thống, doanh nghiệp giao nhận vận tải chủ yếu đóng vai trò trung gian kết nối chủ hàng với các nhà cung cấp dịch vụ vận tải, thực hiện các công việc, như: Thu xếp vận chuyển, đàm phán giá cước, xử lý chứng từ và hỗ trợ thông quan.

Tuy nhiên, những chức năng này không còn phản ánh đầy đủ giá trị mà ngành logistics tạo ra trong bối cảnh hiện nay. Ngày càng nhiều doanh nghiệp giao nhận phải mở rộng năng lực, tích hợp từ vận tải, kho bãi, thủ tục hải quan đến tuân thủ quy định, ứng dụng dữ liệu số và quản trị rủi ro.

Theo Chủ tịch FIATA, tương lai của ngành giao nhận không chỉ được quyết định bởi khả năng vận chuyển hàng hóa mà còn nằm ở năng lực chuyên môn, đổi mới sáng tạo và xây dựng quan hệ hợp tác quốc tế dựa trên sự tin cậy.

Công nghệ số có thể giúp minh bạch giá cước, tự động hóa các giao dịch thường lệ, nhưng khi hàng hóa chậm trễ, quy định thay đổi đột ngột hoặc hành lang vận tải bị gián đoạn, kinh nghiệm vận hành và khả năng phán đoán vẫn giữ vai trò thiết yếu.

"Tương lai của giao nhận vận tải không phải là công nghệ thay thế con người, mà là chuyên môn của con người được tăng cường bằng trí tuệ số", ông Thomas Sim chia sẻ. Đồng thời cho biết, đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam, sự chuyển dịch này mở ra cơ hội thoát khỏi mô hình cạnh tranh chủ yếu bằng giá cước, hướng tới phát triển các năng lực chuyên biệt, dịch vụ tích hợp và mạng lưới đối tác quốc tế vững chắc hơn.

Biến lợi thế địa lý thành năng lực kết nối

Giám đốc Logistics Tập đoàn Gemadept đánh giá, miền Trung và Tây Nguyên đang nổi lên như một khu vực chiến lược cho bản đồ logistics quốc gia. Không chỉ đóng vai trò kết nối giữa Bắc - Nam, khu vực này còn là cửa ngõ gần nhất ra biển Đông đối với nhiều nền kinh tế, như: Lào, Đông Bắc Thái Lan và xa hơn là các nước tiểu vùng Mê Kông.

"Nếu tận dụng tốt lợi thế này, Việt Nam có thể phát triển các hành lang logistics quốc tế, mang lại giá trị gia tăng lớn cho nền kinh tế", ông Thảo cho hay.

Để khai thác tiềm năng đó, bài toán đặt ra không chỉ là phát triển hạ tầng giao thông mà còn phải tổ chức được nguồn hàng, dịch vụ vận tải và kết nối thị trường.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), từ Quảng Ngãi đến Lâm Đồng, logistics cần phục vụ đồng thời vùng nguyên liệu cao nguyên, các cơ sở chế biến và hệ thống công nghiệp, cảng biển ven bờ.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương có cả vùng sản xuất, cửa khẩu và đầu mối ven biển trong cùng một không gian quản lý. Đây là điều kiện để tổ chức các dịch vụ gom hàng, bảo quản, vận tải và xuất khẩu gắn với nhau ngay từ khâu lập phương án đầu tư.

Với Gia Lai, lợi thế nằm ở khả năng kết nối vùng nguyên liệu phía Tây với cửa ngõ biển Quy Nhơn. Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái, bài toán là làm sao kết nối nguồn hàng khu vực cao nguyên với hệ thống cảng biển, trung tâm sản xuất, phân phối và thị trường quốc tế.

Không gian kết nối này tạo điều kiện phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến, bảo quản đến vận chuyển và xuất khẩu. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể được hiện thực hóa khi có dịch vụ phù hợp với đặc điểm hàng hóa và nhu cầu của người mua.

Theo Thứ trưởng, đây cũng là bài toán chung của các vùng kinh tế trong cả nước. Việc cải thiện hạ tầng giao thông cần đi đôi với năng lực gom hàng, cung ứng dịch vụ và kết nối thị trường; các trung tâm logistics phải gắn với nguồn hàng và phương án khai thác hiệu quả.

Đồng thời, cần tạo điều kiện để người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ tham gia vào các chuỗi liên kết. Hoạt động kết nối với Trung Quốc, Lào, Campuchia và các thị trường khác cũng cần bảo đảm lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, phù hợp với các cam kết quốc tế và khả năng tổ chức thực hiện.

Ở góc độ địa phương, ông Thái Đại Ngọc, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai thông tin, hiện, địa phương có hơn 300 doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất khẩu; hàng hóa đã có mặt tại khoảng 120 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu hơn 3,5 tỷ USD/năm.

Cùng với thế mạnh nông, lâm nghiệp, công nghiệp chế biến và kinh tế biển, Gia Lai có Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, hai sân bay Phù Cát và Pleiku, có Cảng Quy Nhơn và dự án Cảng Phù Mỹ đang được triển khai, có cao tốc Bắc Nam đi qua và cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đang được hình thành.

Tuy nhiên, để phát huy đầy đủ những lợi thế đó, cần tiếp tục cải thiện kết nối hạ tầng, tổ chức hiệu quả vận tải đa phương thức, phát triển dịch vụ kho bãi, bảo quản, logistics lạnh và nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ xuất khẩu…

"Gia Lai không chỉ mong muốn đưa hàng hóa của mình đến nhiều thị trường hơn, mà còn hướng tới trở thành điểm kết nối hàng hóa, dịch vụ và chuỗi cung ứng giữa Tây Nguyên, duyên hải miền Trung với khu vực và quốc tế". ông Ngọc mong muốn.