Luật Thuế giá trị gia tăng 2025: Giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp

Ngày 11/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng. Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 với nhiều điểm mới.

Đòi hỏi từ thực tiễn

Luật Thuế giá trị tra tăng năm 2024, có hiệu lực từ 01/7/2025, được kỳ vọng nâng cao hiệu quả quản lý thuế và bảo đảm tính công bằng. Tuy nhiên, ngay khi đi vào thực tiễn, nhiều bất cập đã nhanh chóng xuất hiện.

Điển hình là quy định áp thuế giá trị gia tăng (GTGT) 5% đối với nông sản chưa chế biến khi mua bán qua khâu thương mại, dẫn tới vòng luẩn quẩn “thu rồi lại hoàn”. Với các ngành có tỷ lệ xuất khẩu lớn như hồ tiêu, cà phê, lương thực hay cá da trơn, doanh nghiệp phải ứng trước số thuế rất lớn và chờ hoàn sau khi xuất khẩu, khiến nguồn vốn lưu động bị “giam” trong thời gian dài.

Trong khi đó, các ngân hàng, lại không đưa khoản thuế chờ hoàn vào tài sản bảo đảm hoặc hạn mức cho vay, vì vậy, doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí vốn, nhất là trong bối cảnh thị trường biến động và cần nguồn lực để khôi phục sản xuất sau thiên tai.

Theo ước tính từ các hiệp hội ngành hàng, chỉ riêng 6 tháng cuối năm 2025, doanh nghiệp sẽ phải nộp rồi chờ hoàn hàng nghìn tỉ đồng thuế GTGT, trong đó ngành cà phê - ca cao khoảng 5.000 tỷ đồng, ngành lương thực hơn 2.016 tỷ đồng, còn hồ tiêu và cây gia vị hơn 2.162 tỷ đồng - Đây là những con số cho thấy quy mô lớn của nguồn lực đang bị ách tắc trong sản xuất nông nghiệp.

Bất cập không chỉ nằm ở dòng tiền bị “đọng” lại mà còn nằm ở sự thiếu bình đẳng giữa hàng hóa trong nước và hàng nhập khẩu. Trong khi nông sản sản xuất trong nước phải chịu thuế GTGT ở khâu thương mại, nhiều mặt hàng nhập khẩu vào Việt Nam lại không bị áp thuế tương tự, tạo ra sự chênh lệch không đáng có ngay trên thị trường nội địa.

Không chỉ có vậy, đối với thức ăn chăn nuôi, việc xếp vào nhóm không chịu thuế khiến doanh nghiệp không được khấu trừ và không được hoàn thuế đầu vào. Toàn bộ thuế bị cộng vào giá thành sản phẩm, buộc doanh nghiệp phải tăng giá bán, và cuối cùng chính người chăn nuôi là đối tượng phải gánh chịu chi phí này. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, các nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi trong nước vì vậy rơi vào thế bất lợi so với hàng nhập khẩu vốn không chịu thuế GTGT.

Đáng nói, một vướng mắc khác là quy định yêu cầu người mua chỉ được hoàn thuế khi người bán đã kê khai và nộp thuế. Trong khi, trên thực tế, doanh nghiệp xuất khẩu không có công cụ pháp lý hay kỹ thuật nào để kiểm tra nghĩa vụ thuế của đối tác bán hàng. Việc ràng buộc trách nhiệm của người mua vào hành vi tuân thủ của người bán vì vậy được đánh giá là chưa phù hợp với nguyên tắc trách nhiệm độc lập của mỗi chủ thể kinh doanh, đồng thời khiến doanh nghiệp bị “treo” quyền lợi chính đáng của mình.

Giải phóng nguồn lực

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chịu tác động nặng nề từ thiên tai và biến động thị trường, việc thông qua Luật Thuế giá trị gia tăng 2025 được kỳ vọng sẽ không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật chính sách, mà còn là “liều thuốc trợ lực” cho khu vực sản xuất vốn đang cần nguồn lực để phục hồi. Bởi khi dòng tiền không bị tắc nghẽn vì thuế, doanh nghiệp có điều kiện tái đầu tư, mở rộng sản xuất, gia tăng năng lực cạnh tranh và đóng góp trở lại cho tăng trưởng.

Nhìn nhận về Luật này, không ít ý kiến cho hay, các cơ chế, chính sách được sửa đổi, bổ sung lần này đã thể hiện tinh thần lắng nghe và phản hồi kịp thời của cơ quan quản lý trước kiến nghị từ thực tiễn. Thay vì chờ một chu kỳ sửa Luật dài, Chính phủ lựa chọn giải pháp trình dự án ngay trong Kỳ họp thứ 10 để giải quyết vấn đề cấp bách. Đây không chỉ là câu chuyện của thuế, mà là thông điệp về một chính sách kinh tế linh hoạt, sẵn sàng điều chỉnh để đồng hành cùng doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, phương án sửa đổi đã được thông qua, sẽ đưa trở lại quy định: sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng, đánh bắt chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường mua bán ở khâu thương mại thuộc diện không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT nhưng được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Quy định này giúp doanh nghiệp không phải trả thuế GTGT 5% đầu vào, khắc phục tình trạng thu rồi lại hoàn đối với các mặt hàng phục vụ xuất khẩu.

Luật cũng sửa đổi chính sách thuế GTGT đối với các sản phẩm thuộc nhóm nêu trên khi được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật về thức ăn chăn nuôi. Theo đó, cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi sẽ không phải trả thuế GTGT 5% như trước…

“Các điều chỉnh lần này sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, tăng hiệu quả kinh doanh và cải thiện dòng tiền do không còn tình trạng phải nộp thuế rồi chờ hoàn thuế đối với hàng hóa phục vụ xuất khẩu. Đồng thời, chi phí sản xuất sẽ giảm, góp phần tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trong nước so với hàng nhập khẩu.

Quy định mới cũng giúp rút ngắn thời gian hoàn thuế; cơ sở xuất khẩu sẽ được hoàn thuế theo quy định mà không phải chờ xác minh việc người bán đã kê khai, nộp thuế, từ đó tạo thuận lợi rõ rệt cho hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp”, vị chuyên gia này bày tỏ.

Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia cũng bày tỏ, việc Luật Thuế giá trị gia tăng được sửa đổi và thông qua là một bước đi mang tính chiến lược và kịp thời, thể hiện sự linh hoạt và chủ động của Chính phủ trong việc nắm bắt thực tiễn, lắng nghe kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp và các Hiệp hội ngành hàng. Việc trình Quốc hội xem xét thông qua theo thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ 10 là minh chứng rõ nhất cho tính cấp bách của vấn đề.

Đặc biệt, việc tập trung sửa đổi 03 nhóm nội dung cốt lõi, Luật được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để các vướng mắc lớn đang gây khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Qua đó, không chỉ giúp doanh nghiệp tháo gỡ áp lực tài chính, đảm bảo công bằng giữa hàng hóa trong nước và nhập khẩu, mà còn tạo điều kiện để sản xuất nông nghiệp phục hồi sau thiên tai.

Theo Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp