Ngày 11/12/2025, Quốc hội chính thức thông qua Luật Đầu tư 2025, thay thế Luật Đầu tư 2020, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của đạo luật mới là việc thiết lập thủ tục đầu tư đặc biệt – cơ chế được ví như “luồng xanh” nhằm tạo điều kiện cho các dự án ưu tiên triển khai nhanh hơn, giảm gánh nặng thủ tục hành chính, song vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo Luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, Điều 28 Luật Đầu tư 2025 cho phép các dự án đầu tư tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và các khu chức năng trong khu kinh tế – trừ những dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Chính phủ – được quyền lựa chọn thực hiện theo thủ tục đầu tư đặc biệt.

“Đây có thể coi là một hình thức ‘luồng xanh’ trong lĩnh vực đầu tư, tương tự như cơ chế thông quan ưu tiên trong hải quan, nhằm rút ngắn đáng kể thời gian và quy trình phê duyệt dự án”, Luật sư Phạm Thanh Tuấn nhận định.

Theo đó, các dự án đi theo cơ chế luồng xanh sẽ không phải thực hiện hàng loạt thủ tục tiền kiểm như: chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, lập quy hoạch chi tiết 1/500, xin cấp giấy phép xây dựng hay các thủ tục phê duyệt liên quan đến xây dựng, phòng cháy chữa cháy. Thay vào đó, nhà đầu tư chỉ cần có cam kết đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và đề xuất dự án; cơ quan quản lý nhà nước sẽ thực hiện hậu kiểm trong quá trình triển khai.

So với Luật Đầu tư 2020, quy định mới tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế này, thể hiện rõ định hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm – một bước tiến trong tư duy quản lý đầu tư, nhằm tạo lập môi trường thông thoáng, minh bạch và linh hoạt hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Chuyên gia chính sách đầu tư, Chủ tịch Công ty Luật DVL Lawfirm cho rằng thủ tục đầu tư đặc biệt chính là “câu trả lời” của Luật Đầu tư 2025 đối với yêu cầu cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và nâng cao năng lực cạnh tranh thể chế.

“Tôi gọi đây là ‘luồng xanh’ bởi bản chất của cơ chế này là rút gọn các lớp thủ tục tiền kiểm để dự án có thể nhanh chóng chuyển sang giai đoạn triển khai”, ông Chung phân tích.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng nhấn mạnh, cần tránh hiểu nhầm rằng luồng xanh là miễn trách nhiệm. “Luồng xanh không phải là làm nhanh bằng cách nới lỏng chuẩn mực, mà là đổi cách quản lý. Nhà nước cho phép dự án đi nhanh hơn trên cơ sở cam kết tuân thủ và một cơ chế kiểm soát sau đủ mạnh. Nếu ví nền kinh tế như một đường cao tốc, thì luồng xanh là làn ưu tiên dành cho những ‘chiếc xe’ đủ điều kiện kỹ thuật, đủ hồ sơ bảo đảm an toàn – chứ không phải làn chạy tùy tiện”, ông Chung nói.

Từ thực tiễn tư vấn, Luật sư Nguyễn Hồng Chung chỉ ra ba lợi ích lớn nếu cơ chế này được vận hành đúng tinh thần của Luật Đầu tư 2025. Thứ nhất, tiết kiệm thời gian và chi phí vô hình nhưng rất lớn, đặc biệt với các dự án công nghệ cao, dự án có vòng đời công nghệ ngắn. Thứ hai, tăng khả năng “chốt” quyết định đầu tư khi nhà đầu tư có thể chủ động xây dựng tiến độ, đồng bộ thiết bị, nhà thầu, tài chính và chuỗi cung ứng. Thứ ba, tạo lợi thế cạnh tranh thể chế cho các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế – nơi nào tổ chức tốt quy trình luồng xanh, nơi đó có khả năng thu hút các dự án chất lượng.

Dẫu vậy, luồng xanh cũng là “phép thử” lớn đối với năng lực hậu kiểm của bộ máy quản lý. Nếu tiêu chí lựa chọn dự án không rõ ràng, tiêu chuẩn kỹ thuật chưa thống nhất hoặc cơ quan hậu kiểm thiếu nguồn lực, cơ chế này có nguy cơ bị biến dạng, thậm chí quay trở lại tiền kiểm dưới hình thức khác, làm mất đi ý nghĩa cải cách ban đầu.

Vì vậy, để thủ tục đầu tư đặc biệt vừa nhanh vừa an toàn, theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung, cần “khóa chặt” ba điểm then chốt. Thứ nhất, tiêu chí áp dụng phải minh bạch và đủ chặt, xác định rõ dự án nào, trong phạm vi nào, điều kiện nào được lựa chọn luồng xanh, tránh lạm dụng cơ chế theo kiểu “trải thảm đại trà”. Thứ hai, xây dựng bộ chuẩn tuân thủ rõ ràng để nhà đầu tư biết mình phải đáp ứng những tiêu chuẩn nào về kỹ thuật, môi trường, an toàn, phòng cháy chữa cháy và hồ sơ chứng minh ra sao. Thứ ba, tổ chức hậu kiểm theo phương pháp quản lý rủi ro, gắn với chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm cam kết.

“Với nhà đầu tư, muốn đi luồng xanh thì phải đầu tư cho tuân thủ. Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ năng lực kỹ thuật và quản trị, từ thiết kế, thẩm tra, an toàn công trình, môi trường, phòng cháy chữa cháy, đến hệ thống kiểm soát nội bộ và lưu vết dữ liệu. Luồng xanh không phải con đường để giảm chuẩn, mà là con đường để đi nhanh hơn bằng cách tuân thủ chuẩn tốt hơn”, Luật sư Nguyễn Hồng Chung nhấn mạnh.

Có thể thấy, Luật Đầu tư 2025 không chỉ mở thêm “làn ưu tiên” cho dòng vốn đầu tư, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị của cả Nhà nước và doanh nghiệp. Nếu được triển khai đồng bộ và đúng tinh thần, cơ chế luồng xanh được kỳ vọng sẽ góp phần khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.