Đảng viên làm kinh tế tư nhân: Gương mẫu, bình đẳng, trách nhiệm

Bùi Chí Kiên
(Ban Chính sách Chiến lược Trung ương)
*****

Ngày 14/9/2026, tại cuộc làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các cơ quan liên quan về Đề án xây dựng Quy định mới về đảng viên làm kinh tế tư nhân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt vấn đề: Làm thế nào để nguồn lực, trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần tiên phong của đội ngũ đảng viên trong khu vực tư nhân được giải phóng cho phát triển, đồng thời quyền lực không bị chuyển hóa thành đặc quyền kinh doanh và lợi ích kinh tế không chi phối quyền lực?

Nhìn lại gần 20 năm, Quy định số 15-QĐ/TW năm 2006 về đảng viên làm kinh tế tư nhân đã tạo cơ sở để đảng viên được trực tiếp làm kinh tế tư nhân; Kết luận số 29-KL/TW năm 2018 tổng kết 10 năm thực hiện; tiếp đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025 xác lập bước chuyển có tính chiến lược khi khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế quốc gia, tiên phong trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Quy mô mục tiêu cho thấy chính sách đối với doanh nhân, trong đó có doanh nhân là đảng viên, được đặt trong tầm nhìn phát triển quốc gia. Cụ thể, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp, kinh tế tư nhân tăng trưởng bình quân 10 - 12%/năm, đóng góp khoảng 55 - 58% GDP, 35 - 40% tổng thu ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho khoảng 84 - 85% lao động; đến năm 2045 phấn đấu có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp và đóng góp trên 60% GDP. Đây không còn là một khu vực “bổ trợ” cho nền kinh tế, mà là một lực lượng sản xuất quan trọng nhất, đổi mới và cạnh tranh quốc gia có quy mô lớn.

Điều đáng chú ý trong chỉ đạo ngày 14/9/2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là tư duy ấy được nâng lên một tầm mới: Quyền kinh doanh phải đi cùng địa vị pháp lý, trách nhiệm và giới hạn; tư cách đảng viên không tạo ra đặc quyền kinh doanh. Mọi chính sách phải dựa trên tiêu chí công khai, bình đẳng; doanh nghiệp có chủ là đảng viên hay không đều phải tiếp cận thị trường và chính sách trên cùng một mặt bằng pháp lý. Đồng thời, phẩm chất của đảng viên phải được thể hiện trong những việc rất cụ thể: Nguồn gốc tài sản, cách thức tổ chức kinh doanh, quan hệ với người lao động và cách sử dụng thành quả phát triển. Đóng góp tài chính không thể thay thế việc chấp hành pháp luật và kỷ luật của Đảng.

Đây chính là điểm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với Quy định số 207-QĐ/TW năm 2026 về những điều đảng viên không được làm đã nghiêm cấm việc thiết kế tiêu chí, điều kiện riêng nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số doanh nghiệp, cá nhân tiếp cận nguồn lực; đồng thời nghiêm cấm lợi dụng chức vụ, quyền hạn, thông tin và cơ chế chính sách để trục lợi. Quy định cũng đồng thời khẳng định không hạn chế tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, lợi ích quốc gia-dân tộc. Đồng thời, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, tạo thêm một “vế đối ứng”: Không được dùng kiểm soát để triệt tiêu đổi mới, cũng không được nhân danh đổi mới để hợp thức hóa vụ lợi. Vì vậy, chính sách mới cần phân biệt rõ thất bại trong kinh doanh, rủi ro trong nghiên cứu và đổi mới với hành vi gian dối, vụ lợi, tham nhũng hay cố ý vi phạm. Bảo vệ người đổi mới không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm.

Yêu cầu này càng có ý nghĩa khi Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 19/8/2026 về đổi mới, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng trong khu vực kinh tế tư nhân cho biết, hiện đã có 15.221 tổ chức đảng và 187.034 đảng viên trong khu vực kinh tế tư nhân, nhưng công tác xây dựng Đảng vẫn chưa tương xứng với quy mô và tốc độ phát triển của khu vực này. Do vậy, bài toán sắp tới không thể chỉ là tăng số lượng đảng viên, mà phải chuyển mạnh sang chất lượng, uy tín, năng lực, trách nhiệm xã hội và hiệu quả thực chất.

Thực tiễn cho thấy, vấn đề cốt lõi không phải là cho phép người có trách nhiệm chính trị tham gia hoạt động kinh tế, mà là thiết kế được “hàng rào liêm chính” đủ rõ để quyền lực công không bị lợi dụng. Xung đột lợi ích không đồng nghĩa với tham nhũng; vấn đề là phải nhận diện, công khai, quản lý và xử lý đúng lúc với các biện pháp công khai lợi ích, hạn chế tiếp cận thông tin, rút khỏi quyết định liên quan, chuyển nhiệm vụ, thoái vốn hoặc từ bỏ lợi ích xung đột.

Kinh nghiệm từ Hàn Quốc khá cụ thể: Luật phòng ngừa xung đột lợi ích trong thực thi nhiệm vụ công, được áp dụng rộng trong các cơ quan công và yêu cầu công chức báo cáo lợi ích tư nhân liên quan, tránh hoặc rút khỏi việc xử lý công việc khi phát sinh xung đột. Vương quốc Anh cũng yêu cầu bộ trưởng kê khai lợi ích tư nhân khi nhận nhiệm vụ, cập nhật khi thay đổi đáng kể và tách khỏi việc xem xét những vấn đề liên quan đến lợi ích đó. Những kinh nghiệm này hàm ý là không lấy thân phận chính trị để tạo lợi thế kinh tế và không để khoảng trống thể chế biến thành vùng xám cho xung đột lợi ích.

Đây cũng chính là hướng mà Nghệ An có thể nhìn thấy từ thực tiễn địa phương. Năm 2006, thời điểm bắt đầu thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW, toàn tỉnh có 2.003 đảng viên làm kinh tế tư nhân. Đến năm 2016, con số này tăng lên 7.182 đảng viên, chiếm 3,9% tổng số đảng viên toàn tỉnh. Đến tháng 7/2026, toàn tỉnh có 22.871 đảng viên làm kinh tế tư nhân, chiếm 11,22% tổng số đảng viên toàn tỉnh, tăng hơn 218,4% so với năm 2016. Cùng với sự gia tăng về số lượng, lĩnh vực hoạt động của đảng viên làm kinh tế tư nhân ngày càng đa dạng: Nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, thủy lợi, công nghiệp, thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ… Khi Quy định mới về đảng viên làm kinh tế tư nhân được hoàn thiện, điều cần tiếp tục hướng tới là sự vô tư, tận tâm và kiểm soát chặt việc chuyển cơ hội kinh doanh, thông tin, khách hàng, tài sản công sang doanh nghiệp có lợi ích liên quan. Tổ chức Đảng trong doanh nghiệp phải thực sự trở thành hạt nhân về đạo đức kinh doanh, quan hệ lao động hài hòa, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm với cộng đồng.

Sau gần 20 năm từ Quy định 15-QĐ/TW, câu chuyện hôm nay đã khác trước. Đảng viên không chỉ cần được trao quyền làm kinh tế; họ cần được trao một không gian thể chế đủ rộng để sáng tạo, nhưng đồng thời phải chấp nhận chuẩn mực trách nhiệm cao hơn. Đảng viên - doanh nhân trong kỷ nguyên mới cần lấy năng lực tạo giá trị làm nền tảng, lấy pháp luật làm giới hạn, lấy liêm chính làm nguyên tắc, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và lấy lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích của Nhân dân làm thước đo cho sự cống hiến.

Nguồn: https://baonghean.vn/dang-vien-lam-kinh-te-tu-nhan-guong-mau-binh-dang-trach-nhiem-10351984.html